Wykorzystajmy ten potencjał! Debata o Twierdzy Warszawa

Karolina Wiśniewska    2015-03-13 18:42:40

Ważny element historii naszego miasta, cenny i zarazem niezagospodarowany zabytek, a także miejsce, które kryje w sobie ogromny potencjał rekreacyjny i kulturowy. Twierdza Warszawa – o jej przeszłości i przyszłości dyskutowaliśmy za sprawą "Polityki Warszawskiej" w czwartkowy wieczór w lokalu PAŃSTWOMIASTO. W gronie doskonałych ekspertów i z aktywnym udziałem publiczności. Tajemnice i problemy stołecznych fortów omawiali z nami: prof. Lech Królikowski, dr Piotr Oleńczak, Stefan Fuglewicz oraz Michał Krasucki.

– Kilka miesięcy temu postanowiłem, że przejadę rowerem całą Warszawę. Cel osiągnąłem, miasto zwiedziłem, wiele ciekawych miejsc zobaczyłem – mówił prowadzący spotkanie redaktor „Polityki Warszawskiej” Jacek Baliński. – Jakież było jednak moje zdziwienie, kiedy już po wycieczce znalazłem przewodnik śladami warszawskich fortów. Fortów – na które podczas swojej podróży – nie natrafiłem – dodał. Fort Jasińskiego, Fort Blizne, Fort Piłsudskiego, Fort Legionów czy wiele innych elementów (nie tylko fortów) XIX-wiecznej carskiej Twierdzy Warszawa. Jej zagospodarowanie to od lat jedna z największych bolączek stolicy, o czym najlepiej świadczy fakt, iż wielu mieszkańców w ogóle nie ma pojęcia o jej istnieniu.

Twierdza wczoraj i dziś

Na debacie zorganizowanej w PAŃSTWOMIASTO chcieliśmy wspólnie zastanowić się, gdzie leży problem i co zrobić, aby przybliżyć się do jego rozwiązania. Dla zachowania porządku, spotkanie rozpoczęto od krótkiego rysu historycznego stołecznej Twierdzy. Twierdzy, której dzieje zaczynają się już w czasach powstania listopadowego, kiedy to podjęto decyzję o budowie Cytadeli Warszawskiej. W latach '50 XIX wieku wzniesiono pięć fortów tworzących rdzeń Twierdzy, a w latach '80 – forty pierścienia zewnętrznego i wewnętrznego – opowiadał red. Jacek Baliński. – Budowę zakończono w 1890 roku, a już 19 lat później zaczęto likwidację Twierdzy, którą przerwano w 1914 roku w obliczu I wojny światowej – mówił.

Owy krótki krok wstecz w połączeniu ze zdjęciami i opisami prezentującymi obecny stan fortów stanowił doskonały wstęp do właściwej części spotkania.

Działania potrzebne od zaraz

– W pierwszej Encyklopedii Warszawy nie było nawet takiego hasła, jak Twierdza Warszawa – mówił prof. Lech Królikowski, jeden z najbardziej znanych popularyzatorów wiedzy o Twierdzy i autor wielu książek na jej temat. W swoim krótkim wykładzie przypominał wątki historyczne, a także bardziej praktyczne próby rozwiązania problemu, jakie podejmował będąc burmistrzem Mokotowa na początku lat '90. – W Forcie Służew chciałem zorganizować pracownie. Szybko jednak okazało się, że jest to praktycznie nierealne – przyznał. Koszty odnowienia fortu (osuszenie terenu, wyczyszczenie ścian) są ogromne. Poza tym, niezwykle istotne pozostają również kwestie własnościowe, bez których uregulowania – zdaniem profesora – nic nie można było zrobić. – Dziś miasto nie ma żadnego pomysłu na to, jak zagospodarować pozostałości po Twierdzy. Nie ma też woli i chęci, aby zająć się sprawą, a kroki trzeba podjąć natychmiast, ponieważ forty są niszczone przez wandali – podsumował prof. Królikowski.

Niech forty oddadzą to, co nam zabrały”

Wiedza mieszkańców na temat warszawskich fortów jest śladowa. Jak je zagospodarować, aby zainteresować nimi warszawiaków i najlepiej przekazać w ich użytkowanie? Tu pojawiało się wiele pomysłów – zarówno ze strony prelegentów, jak i publiczności. Wymieniano funkcje kulturalne (muzea, obiekty militarne), a także bardziej komercyjne oraz użytkowe, takie jak parki, galerie handlowe, itp.. – Chciałbym, aby forty stały się zielonymi płucami miasta – przekonywał dr Piotr Oleńczak, historyk i autor wielu książek, i przewodników poświęconych Twierdzy Modlin oraz Twierdzy Warszawa.

Dr Oleńczak był przeciwny funkcjom muzealnym czy militarnym. – Takich obiektów mamy w stolicy i tak już dużo – przyznał. Przypomniał też, że Twierdza nie powstała po to, aby służyć nam, Warszawie i warszawiakom, ale okupantom. – Miasto było przez nią ściśnięte, ograniczone i nie mogło się rozwijać – Nie wiem czy za tym tęsknimy i czy chcemy je odtwarzać. Czas przywrócić Twierdzę nam – przekonywał historyk.

– Twierdza to jednak nie tylko forty. To również wodociągi, gazownia, mosty i wiele innych obiektów – przypomniał Michał Krasucki z Biura Stołecznego Konserwatora Zabytków. – Gdyby nie to, nie byłoby takiej Warszawy, jaką dziś znamy – dodał.

Własność i plany zagospodarowania – bariery nie do pokonania?

Jednym z problemów, który stale powracał podczas debaty były kwestie własnościowe – niezbędne do tego, aby jakkolwiek zająć się sprawą zagospodarowania pozostałości Twierdzy. Dziś – poza Fortem Bema i Fortem Włochy, które są własnością dzielnic – stołeczne forty należą albo do wojska, albo do prywatnych inwestorów. – Stan fortów pozostaje bardzo różny. Niewątpliwie warto myśleć o tym, aby nadać im życie, przyznać im albo funkcje kulturalne, albo komercyjne. Problemem dla wspólnej koncepcji jest jednak to, że mają różnych właścicieli i różnych użytkowników – przekonywał wicedyrektor Biura Stołecznego Konserwatora Zabytków Michał Krasucki.

Kolejna bariera to plany miejscowego zagospodarowania przestrzennego, które – jak zgodnie przyznali prelegenci – uchwalane są w Warszawie bardzo powoli. – Bez planów nie możemy myśleć o kompleksowych zmianach. W warunkach warszawskich może trwać to nawet 10-15 lat – dodał Michał Krasucki.

– Analizy nad budową trwają dłużej niż sama budowa – podsumował trochę zabawnie, trochę strasznie, ale przy okazji jakże trafnie Stefan Fuglewicz, społecznik i założyciel Towarzystwa Przyjaciół Fortyfikacji. S.Fuglewicz przekonywał również, że już przed planami należy opracować jakąś racjonalną koncepcję zagospodarowania fortów. Parki – jego zdaniem – to dobry trop. – Słyszymy często, że w Warszawie jest dużo zieleni. Tylko gdzie ona jest? – pytał. – Warto pamiętać jednak o tym, że założenie parku to mnóstwo pieniędzy, dlatego najbardziej logicznym rozwiązaniem wydaje się zaadaptowanie fortu na potrzeby parku – dodał.

Potrzeby i pytania mieszkańców

Debata ekspertów szybko skłoniła do dyskusji także licznie zgromadzoną na sali publiczność. Największą liczbą pytań zasypany został pan Michał Krasucki. Mieszkańcy – zwłaszcza pochodzący z Bemowa – chcieli wykorzystać obecność konserwatora i wyjaśnić wszelkie budzące kontrowersje sprawy. Pytano głównie o Fort Chrzanów, o którym pisaliśmy w „Polityce Warszawskiej” niejednokrotnie. Postępowanie ws. tego Fortu toczy się od lat, obecnie – jak przyznał Krasucki – pozostaje utrudnione ze względu na konflikt miasta z dzielnicą.

Mieszkańcy proponowali również, by odrestaurowanie fortów przekazać w ręce organizacji pozarządowych, podobnie jak dzieje się to z Domkami Fińskimi na Jazdowie. Eksperci jednak szybko ujarzmili entuzjazm, bowiem – jak zostało powiedziane już wcześniej – adaptacja pozostałości Twierdzy do normalnej użyteczności to ogromne sumy pieniędzy.

Czas na zmiany!

Twierdza Warszawa kryje w sobie ogromny potencjał kulturowy, rekreacyjny i edukacyjny. Owe ukrywanie trwa już jednak zdecydowanie za długo. Najwyższa pora, aby zacząć go odkrywać i przywrócić nam – mieszkańcom – ten cenny element naszego miasta. Mamy nadzieję, że nasza debata nie będzie jednorazową „akcją”, po której – jak przyznał podczas debaty dr Oleńczak – spotykamy się ze ścianą i usłyszymy, że „nic nie można”. Inicjatyw oddolnych pojawia się coraz więcej. Warto zatem wykorzystać ich entuzjazm i zmobilizować do wspólnego działania. Jak nie teraz, to kiedy?

*     *     *

W imieniu organizatorów dziękujemy prelegentom za to, że zechcieli uczestniczyć w spotkaniu i podzielić się z nami swoją wiedzą. Dziękujemy również publiczności za tak liczne przybycie i aktywny udział oraz PAŃSTWOMIASTO – za kolejną owocną współpracę.

Wkrótce opublikujemy film z czwartkowej debaty, a dziś przypominamy o wspólnym zwiedzaniu Fortu Włochy! Już w sobotę, 28 marca, o godz. 11.00.

ZOBACZ TAKŻE:

Pierwszy krok do przywrócenia miastu Twierdzy Warszawa!

Zapomniana Twierdza Warszawa

Zielone problemy Bemowa

 
 
Komentarze do artykułu
Najnowsze w serwisie
Ratusz
2017-08-18 18:54:47
Ponad siedem tysięcy złotych - tyle zapłacą stołeczni urzędnicy za "konsul...
Białołęka
2017-05-25 17:35:54
Już w najbliższą sobotę, z okazji Dnia Matki, odbędzie się Białołęcki B...
Ratusz
2017-05-23 06:17:21
Od 1 czerwca wejdzie w życie nowa taryfa biletowa ZTM. Spadną ceny biletów dw...
Rozmaitości
2017-05-19 06:29:31
Budynek przy plaży obok Stadionu Narodowego (Poniatówce) od czerwca znów będ...
Żoliborz
2017-05-13 17:24:10
W sobotę wreszcie odsłonięty został pomnik Rotmistrza Witolda Pileckiego. W ...
Ratusz
2017-05-12 15:32:28
Ratusz ogłosił w piątek, że od września przedszkola w Warszawie będą bezp...
Mozaika polityczna
2017-05-11 15:54:43
Czwartek przyniósł nowe fakty w sprawie reprywatyzacji. Centralne Biuro Antyko...
Ratusz
2017-05-09 19:56:17
Stowarzyszenie Republikanie opublikowało na swoich stronach Mapę Wydatków War...
Ratusz
2017-05-08 19:46:51
Władze Warszawy chcą zachęcić do udziału w tworzeniu miejskiej zieleni. Zap...
Mozaika polityczna
2017-04-10 17:54:32
Głośno dyskutowanym tematem w poniedziałkowej dyskusji o sprawach politycznyc...