Wojna domowa w Warszawie. 87 rocznica zamachu majowego

Błażej Poboży    2013-05-12 11:18:52

12 maja 1926 roku w godzinach wieczornych zbuntowane wojska Józefa Piłsudskiego rozpoczęły szturm na lewobrzeżną Warszawę. Po kilkuletniej politycznej „emeryturze” były Naczelnik Państwa i Pierwszy Marszałek Polski postanowił powrócić do władzy. Przyczyny jego dramatycznego wystąpienia były bardzo złożone. Nieskuteczny, wadliwy system demokracji parlamentarnej określany mianem „sejmowładztwa”, wszechogarniające "partyjniactwo", nepotyzm i prywata polityków, uzasadniały zdaniem Piłsudskiego natychmiastowe podjęcie „odpowiednich czynności historycznych”. Bezpośrednią przyczyną jego wystąpienia było odtworzenie koalicji "Chjeno-Piasta" i powołanie trzeciego rządu Wincentego Witosa, co było jednak raczej pretekstem uzasadniającym zamach stanu, niż rzeczywistą przesłanką dla jego przeprowadzenia. Piłsudski przygotowywał się do przewrotu. Chciał wrócić do władzy. Nie mógł uczynić tego na drodze parlamentarnej, zbyt długo i zbyt mocno krytykował porządek konstytucyjny i całą klasę polityczną. Musiał wybrać inne rozwiązanie – zamach.

Źródło:  "Światowid", czerwiec 1926

Ważnym problemem jest świadomość konsekwencji planowanych działań. Piłsudskiemu na pewno nie zależało na rozlewie krwi i walkach zbrojnych w stolicy. Prawdopodobnie liczył, że jego wystąpienie ograniczy się do zbrojnej demonstracji, która skłoni prezydenta Stanisława Wojciechowskiego do zdymisjonowania gabinetu Witosa i powierzenia marszałkowi lub komuś przez niego wskazanemu misji tworzenia rządu. Tak się jednak nie stało i po pamiętnym spotkaniu z prezydentem na moście Poniatowskiego (12 maja, godz. 17), zamachowcy zdali sobie sprawę z tego, że nie ma już dla nich odwrotu. Trzydniowe walki w Warszawie pochłonęły 379 ofiar śmiertelnych w tym 164 cywilów. 920 osób zostało rannych. Zniszczeniu uległy niektóre budynki i drogi. Zamachowcy – posiadający przewagę militarną w stolicy, mający poparcie formacji lewicowych i większą przychylność warszawiaków, wobec błędów w dowodzeniu po stronie rządowej i słabszym morale legalnych oddziałów – zwyciężyli. Prezydent i rząd podali się do dymisji, a pełniący obowiązki głowy państwa marszałek Sejmu Maciej Rataj doprowadził do wygaszenia konfliktu.

W rocznicę tamtych wydarzeń warto stawiać pytania o ocenę zamachu majowego. Bez wątpienia każda zbrojna próba obalenia demokratycznego ustroju musi być oceniana jednoznacznie negatywnie. Powtarzalność podobnych zjawisk w Europie i niemal powszechny kryzys demokracji parlamentarnej w latach dwudziestych, nie mogą być wystarczającym usprawiedliwieniem zamachu, tym bardziej że najważniejszą jego konsekwencją było ustanowienie reżimu autorytarnego. Próba sprawiedliwej i uczciwej oceny przewrotu nie jest możliwa w oderwaniu od jego następstw. Niezwykle trudne wydaje się rozpatrywanie tych wydarzeń bez kontekstu Brześcia, Berezy czy Golędzinowa. Jednocześnie, oceniając przewrót majowy 1926 roku, analogicznie powinniśmy wracać do wydarzeń wcześniejszych, jak choćby wypadki krakowskie czy śmierć prezydenta Narutowicza. Wychodząc w przyszłość warto wreszcie postawić najważniejsze i trochę prowokacyjne pytanie, czy aby zamach Piłsudskiego nie uchronił Polski przed zgoła większym niebezpieczeństwem. Nie wiemy przecież czy dalsze targi polityczne, kolejne kryzysy rządowe, częste zmiany gabinetów i permanentna wręcz rotacja ministrów, w połączeniu z trudną sytuacją międzynarodową, kryzysem gospodarczym i narastającymi konfliktami społecznymi nie sprowadziłyby na Drugą Rzeczpospolitą znacznie większych niebezpieczeństw.

 
 
Komentarze do artykułu
Najnowsze w serwisie
Ratusz
2017-08-18 18:54:47
Ponad siedem tysięcy złotych - tyle zapłacą stołeczni urzędnicy za "konsul...
Białołęka
2017-05-25 17:35:54
Już w najbliższą sobotę, z okazji Dnia Matki, odbędzie się Białołęcki B...
Ratusz
2017-05-23 06:17:21
Od 1 czerwca wejdzie w życie nowa taryfa biletowa ZTM. Spadną ceny biletów dw...
Rozmaitości
2017-05-19 06:29:31
Budynek przy plaży obok Stadionu Narodowego (Poniatówce) od czerwca znów będ...
Żoliborz
2017-05-13 17:24:10
W sobotę wreszcie odsłonięty został pomnik Rotmistrza Witolda Pileckiego. W ...
Ratusz
2017-05-12 15:32:28
Ratusz ogłosił w piątek, że od września przedszkola w Warszawie będą bezp...
Mozaika polityczna
2017-05-11 15:54:43
Czwartek przyniósł nowe fakty w sprawie reprywatyzacji. Centralne Biuro Antyko...
Ratusz
2017-05-09 19:56:17
Stowarzyszenie Republikanie opublikowało na swoich stronach Mapę Wydatków War...
Ratusz
2017-05-08 19:46:51
Władze Warszawy chcą zachęcić do udziału w tworzeniu miejskiej zieleni. Zap...
Mozaika polityczna
2017-04-10 17:54:32
Głośno dyskutowanym tematem w poniedziałkowej dyskusji o sprawach politycznyc...