Rewitalizacja i "nowe życie" dawnych zakładów przemysłowych

Jacek Baliński    2014-07-12 11:02:38

Warszawskie dziedzictwo postindustrialne można uznać za bogate – dość powiedzieć, że do dziś zachowało się około stu zakładów przemysłowych z XIX i początków XX wieku (najwięcej na Pradze Północ i na Woli). Z oczywistych przyczyn, w zdecydowanej większości nie pełnią już one dawnej funkcji. Wiele pochopnie zburzono, a równie wiele jest w stanie ruiny. Na szczęście część z nich doczekało się rewitalizacji i zaadaptowania do lokalnych potrzeb społeczno-kulturalnych. Oto subiektywny ranking najbardziej chlubnych przykładów rewitalizacji.

Zakład elektrowni i zakładu naprawczego tramwajów miejskich (ul. Przyokopowa 28)

Zespół obiektów został zbudowany w 1909 roku, już po wprowadzeniu tramwajów elektrycznych, które spowodowały wzrost zapotrzebowania energetycznego. Zniszczony w czasie wojny, po 1945 roku tylko częściowo odbudowany, pełnił funkcję ciepłowni. W 2004 roku powstało na tym terenie doskonale znane Muzeum Powstania Warszawskiego, które zajęło i wyremontowało (przy jednoczesnym zachowaniu zabytkowego charakteru) halę maszyn oraz halę kotłów.

Wytwórnia wódek „Koneser” (ul. Ząbkowska 27-33)

Kompleks otwarty pod koniec XIX wieku przez Towarzystwo Oczyszczania i Sprzedaży Spirytusu oraz państwowy Monopol. Po II wojnie światowej, w czasie której zakład poważnie ucierpiał, produkcja została przejęta przez Polmos. Do dziś zachowało się jedenaście oryginalnych obiektów. W części z nich funkcjonują liczne galerie: Bochenska Gallery, Galeria Klatka oraz Dorum Art, klub Sen Pszczoły czy knajpka artystyczna Czysta Ojczysta. Swoje wystawy prezentuje tutaj będące jeszcze bez własnej siedziby Muzeum Warszawskiej Pragi. Do 2010 roku istniał również teatr Wytwórnia. Ponadto deweloper planuje kolejne inwestycje na tym terenie.

Fabryka Polskiego Przemysłu Gumowego (ul. Otwocka 14)

Zakład powstał w 1916 roku i najpierw produkowano w nim marmoladę (następnie funkcjonowała tu przetwórnia konserw). Po kilku latach fabryka stała się oddziałem Polskiego Przemysłu Gumowego, słynącego z produkcji popularnych tenisówek „pepegów”. W czasie okupacji, a także zaraz po wojnie przekształcono ją w zakład mięsny. W latach 90. obiekt zaczął popadać w ruinę, aż w 2003 roku znany kompozytor Wojciech Trzciński otworzył tu kompleks artystyczno-edukacyjny „Fabryka Trzciny”, gdzie mieszczą się m. in. restauracja, sale wystawowe, konferencyjne, klubowe oraz teatr.

Młyn parowy „Praga”

Nie jest znana dokładna data powstania. Szacuje się ją na koniec XIX wieku. Należący do Mieczysława Rubinsteina młyn działał od 1925 roku. Pięć lat później został przejęty przez Przetwórczą Spółdzielnię Pracy „Warmłyn”. W czasie II wojny uległ poważnym zniszczeniom, a w 1982 roku dokonano niemal całkowitej jego rozbiórki. W zachowanym fragmencie ceglanej elewacji magazynu, pieczołowicie odrestaurowanym i wkomponowanym w nową inwestycję, w 1999 roku powstała ekskluzywna restauracja Porto Praga.

Towarzystwo Akcyjne Odlewni Czcionek Samuela Orgelbranda i Synów (ul. Hoża 51)

Budynki zakładu powstały na samym początku XX wieku, jeszcze przed 1905 r. Do 1918 r. działała w nich odlewnia czcionek. Następnie funkcjonował tu Związek Spółdzielni Mleczarskich i Jajczarskich, a jeszcze do niedawna produkcję serków topionych prowadził Serwar. Obecnie cały kompleks został przeznaczony na cele kulturalne – działają tu m.in. Kawiarnia Hoża 51, scena Teatru Pijana Sypialnia – Scena 51 czy ścianka wspinaczkowa.

Podobnych przykładów można znaleźć w Warszawie wiele więcej. Warto też wspomnieć chociażby o Fabryce Wyrobów Gumowych „Brage” (ul. 11 Listopada 22 / ul. Stalowa 9; kilka modnych klubów), Warszawskiej Piekarni Mechanicznej (ul. Stolarska 2/4; Wypieki Kultury), Towarzystwie Akcyjnym Zakładów Mechanicznych Borman Szwede i Spółka (ul. Srebrna 12; Muzeum Woli) oraz jeszcze przynajmniej kilku innych zakładach. Żal natomiast Składu Towarzystwa Akcyjnego Przechowania i Transportowania Mebli i Towarów A. Wróblewski i Spółka (ul. Inżynierska 3; m.in. teatr Remus i klub Sen Pszczoły), który w zeszłym roku strawił pożar.

Dzięki procesowi rewitalizacji stare i zapomniane zakłady przemysłowe ulegają zupełnej metamorfozie. Ponownie odwiedzane przez warszawiaków, zyskują w istocie swoje nowe życie. Zapewne wielu mieszkańców (zwłaszcza tych młodszych) nie wie, co dawniej mieściło się w miejscach, które odwiedzają na co dzień. Warto to zmienić, a powyższy ranking niech będzie pierwszym w tym kierunku krokiem.

Źródło zdjęć: Wikipedia Commons

Źródła: własne, Katalog Warszawskiego Dziedzictwa Postindustrialnego autorstwa Michała Krasuckiego (Fundacja Hereditas, Warszawa 2009)


 

ZOBACZ TAKŻE:

Pięć kawiarni na chandrę

Bloguj po warszawsku, czyli najlepsze stołeczne blogi

Miasto w słuchawkach, czyli subiektywny wybór warszawskich piosenek

 
 
Komentarze do artykułu
Najnowsze w serwisie
Ratusz
2017-08-18 18:54:47
Ponad siedem tysięcy złotych - tyle zapłacą stołeczni urzędnicy za "konsul...
Białołęka
2017-05-25 17:35:54
Już w najbliższą sobotę, z okazji Dnia Matki, odbędzie się Białołęcki B...
Ratusz
2017-05-23 06:17:21
Od 1 czerwca wejdzie w życie nowa taryfa biletowa ZTM. Spadną ceny biletów dw...
Rozmaitości
2017-05-19 06:29:31
Budynek przy plaży obok Stadionu Narodowego (Poniatówce) od czerwca znów będ...
Żoliborz
2017-05-13 17:24:10
W sobotę wreszcie odsłonięty został pomnik Rotmistrza Witolda Pileckiego. W ...
Ratusz
2017-05-12 15:32:28
Ratusz ogłosił w piątek, że od września przedszkola w Warszawie będą bezp...
Mozaika polityczna
2017-05-11 15:54:43
Czwartek przyniósł nowe fakty w sprawie reprywatyzacji. Centralne Biuro Antyko...
Ratusz
2017-05-09 19:56:17
Stowarzyszenie Republikanie opublikowało na swoich stronach Mapę Wydatków War...
Ratusz
2017-05-08 19:46:51
Władze Warszawy chcą zachęcić do udziału w tworzeniu miejskiej zieleni. Zap...
Mozaika polityczna
2017-04-10 17:54:32
Głośno dyskutowanym tematem w poniedziałkowej dyskusji o sprawach politycznyc...