Śladami powstańczej Warszawy

Sławomir Bielański    2014-08-01 07:58:04

Obchody 70 rocznicy Powstania Warszawskiego to jedna z najważniejszych i największych tegorocznych stołecznych uroczystości. Planowane są zarówno imprezy plenerowe jak i tradycyjne spotkania przy miejscach pamięci. Dzięki szerokiemu programowi opracowanemu przez miasto stołeczne oraz poszczególne dzielnice, każdy mieszkaniec stolicy będzie mógł oddać cześć poległym żołnierzom.

Pierwsze powstańcze strzały padły na Żoliborzu, na długo przed godziną „W”. 1 sierpnia, około godz. 13.50, przy ul. Suzina, żołnierze Armii Krajowej udający się na zbiórkę napotkali niemiecki oddział, do którego otworzyli ogień. 

Park Wolności przy Muzeum Powstania Warszawskiego

Muzeum zostało otwarte w 2004 r. głównie dzięki staraniom Lecha Kaczyńskiego, ówczesnego prezydenta Warszawy. Wystawy stałe pokazują walkę żołnierzy oraz życie codzienne podczas powstania. Placówka prowadzi także działalność naukowo-badawczą i edukacyjną, związaną z Polskim Państwem Podziemnym. Każdego roku miejsce to stanowi jeden
z centralnych punktów uroczystości.

Do budynku Muzeum Powstania Warszawskiego przylega Park Wolności. Jego centralnym elementem jest Mur Pamięci, na którym wyryto 11 tysięcy nazwisk poległych w Powstaniu żołnierzy Armii Krajowej.                      

Zamek Królewski, sesja Rady Miasta

W 2003 roku, dzień 1 sierpnia został ogłoszony Dniem Pamięci Warszawy. Zawsze, w przeddzień tegoż wyjątkowego święta, w Sali Balowej – najpiękniejszym i najbardziej reprezentacyjnym pomieszczeniu Zamku Królewskiego – odbywa się uroczysta sesja Rady Miasta z udziałem prezydenta stolicy. Normalne posiedzenia odbywają się w Pałacu Kultury i Nauki. Podczas wyjątkowego posiedzenia na Zamku Królewskim, wręczane są nagrody m.st. Warszawy (Syrenki Warszawskie) oraz honorowe obywatelstwa stolicy.

Plac Krasińskich

We wschodniej części Placu Krasińskich zlokalizowany jest pomnik Powstania Warszawskiego – projektu Wincentego Kućmy. Pomnik został odsłonięty w 1989 roku, w 45. rocznicę zrywu. W sąsiedztwie monumentu znajduje się właz kanałowy, którym 1 i 2 września 1944 r. powstańcy ewakuowali kanałami ze Starego Miasta do Śródmieścia ok. 4500–5000 osób: 1500 uzbrojonych i 3000 bezbronnych (w tym inne służby). Na Żoliborz przeszło natomiast 800 ludzi: szczególnie żołnierze Armii Ludowej i Żydowskiej Organizacji Bojowej.

Pomnik przedstawia dwa epizody – powstańców wybiegających spod ogromnego bloku, symbolizującego ruiny miasta oraz nieco od niego oddaloną grupę ludzi stojących nad zejściem do kanałów. Na kolumnach pobliskiego gmachu Sądu Apelacyjnego, umieszczono nazwy wszystkich jednostek bojowych biorących udział w Powstaniu Warszawskim oraz tablicę ze spisem dywizji lotniczych, które niosły pomoc powstańczej Warszawie.

Park Dreszera, pomnik Mokotów Walczący

Pomnik Mokotów Walczący 1944 upamiętnia uczestników powstańczych walk, jakie miały miejsce w tej dzielnicy. Podczas okupacji Mokotów obsadzony był przez silne jednostki niemieckie. Po wybuchu powstania wielokrotnie dokonywały one masakry ludności cywilnej m.in. w klasztorze jezuitów, więzieniu i koszarach przy ul. Rakowieckiej, na ul. Madalińskiego, Szustra (obecnie Dąbrowskiego) czy Olesińskiej i wielu innych miejscach na terenie dzielnicy. Niezwykle krwawe walki powstańców trwały tutaj do 27 września, kiedy to około 13:30 Mokotów skapitulował. Do niewoli poszło ponad 1000 żołnierzy i oficerów (von dem Bach podawał liczbę 2000) oraz ok. 5000 ludności cywilnej.

Park Dreszera, w którym organizowane są rocznicowe uroczystości stał się powstańczym cmentarzem. Po wojnie ciała ekshumowano, a parkowi przywrócono przedwojenną rolę (powstał 1938 r.). W 1985 roku postawiono kamień-pomnik, natomiast w 2007 r. miasto przeprowadziło gruntowną rewitalizację parku.

Ulica Dworkowa

Pomnik ustawiony na skarpie przy ul. Dworkowej upamiętnia masakrę powstańców, którzy w tym miejscy wyszli z kanałów. Żołnierze, sanitariuszki i osoby cywilne chcieli – w przeddzień kapitulacji Mokotowa, 27 września – dostać się do walczącego ciągle Śródmieścia. Ewakuacja tym włazem była wynikiem pomyłki popełnionej podczas przemieszczania się kanałami. Około 140 żołnierzy błędnie przeszło przez kanał prowadzący na ul. Dworkową, opanowaną przez Niemców. Zostali rozstrzelani przez Schutzpolizei. Ostatecznie do Śródmieścia dotarło ok. 800 osób.

Ogród Saski – Drzewo pamięci

W Ogrodzie Saskim niebawem pojawi się nowe miejsce pamięci. W alejce drzew pamiątkowych od strony ul. Królewskiej zostanie posadzony dąb szypułkowy. Drzewo dołączy do innych, posadzonych tam z okazji ważnych wydarzeń lub wizyt składanych w naszym mieście.

Grób Nieznanego Żołnierza

Grób Nieznanego Żołnierza znajduje się na placu Marszałka Józefa Piłsudskiego pod ocalałą częścią kolumnady nieistniejącego pałacu Saskiego. Grób-pomnik powstał w 1925 roku w celu uczczenia pamięci Polaków poległych w walkach o niepodległość. Na jednej z 18 tablic, które umieszczone są na grobie, znajduje się napis: „Powstanie Warszawskie 1 VIII-2 X 1944”.

Pomnik gen. Stefana Roweckiego „Grota”

Pomnik stojący u zbiegu Al. Ujazdowskich i ul. Chopina upamiętnia komendanta głównego Armii Krajowej (od 14 lutego 1942 do 30 czerwca 1943 r.)  gen. Stefana Roweckiego „Grota", zamordowanego w sierpniu 1944 w Sachsenhausen. Monument odsłonięty w czerwcu 2005 r. powstał z inicjatywy Światowego Związku Żołnierzy AK.

Pomnik Polskiego Państwa Podziemnego i Armii Krajowej

32-metrowy monument znajdujący się nieopodal Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej. Poświęcony jest wszystkim kombatantom Armii Krajowej służącym w strukturach Polskiego Państwa Podziemnego. Jego umiejscowienie stanowi podkreślenie zasług Polaków w utrzymaniu ciągłości państwa podczas II wojny światowej. Polska była jedynym krajem będącym pod okupacją, w którym funkcjonowało tajne szkolnictwo, sądownictwo, wydawnictwa, prowadzono działalność kulturalną. Polskie Państwo Podziemne prowadziło walkę o wolność i zachowanie polskiej tożsamości narodowej. Monument odsłonięto w czerwcu 1999 roku.

Powązki, grób gen. Antoniego Chruściela „Montera”

Główne uroczystości na Powązkach poprzedza złożenie kwiatów na grobie generała brygady Wojska Polskiego, komendanta Okręgu Warszawa ZWZ Antoniego Chruściela „Montera”. W Powstaniu Warszawskim był dowódcą całości sił powstańczych. Od 20 września 1944 dowodził Warszawskim Korpusem AK. Za udział w powstaniu awansowany nakazem gen. Kazimierza Sosnkowskiego do stopnia generała brygady. W 2004 r. w 60. rocznicę wybuchu Powstania Warszawskiego urny z prochami generała i jego małżonki zostały uroczyście sprowadzone do Polski i złożone na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach.

Powązki, pomnik Gloria Victis

Główne uroczystość upamiętniające godzinę „W”, czyli godz. 17.00 (czas wybuchu Powstania Warszawskiego), odbywają się przed obeliskiem „Gloria Victis”, znajdującym się na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach. Pomnik postawiono w drugą rocznicę zrywu w 1946 r. Jego autorką jest Helena Kłosowicz, łączniczka i żołnierz Powstania Warszawskiego. Na pomniku widnieją napisy "Żołnierzom Armii Krajowej poległym za wolność", "1939 – 1944", "Powstanie Warszawskie 1.VIII – 2.X.1944" oraz wizerunek orderu Virtuti Militari. Wokół pomnika znajdują się mogiły powstańców ekshumowanych zaraz po wojnie z terenu całej Warszawy. W 1958 r. pomnik poddano gruntownej renowacji oraz nieznacznym przeróbkom. Stojącą na wierzchołku urnę zastąpiono kamiennym sześcianem z czterokrotnie powtórzonym wizerunkiem Orła.  

W 1994 r. obok "Gloria Victis" wzniesiono pomnik-grobowiec ku czci dowódców Armii Krajowej: generałów Stefana "Grota" Roweckiego, Tadeusza "Bora" Komorowskiego, Leopolda Okulickiego "Niedźwiadka" i Dowódcy SZP generała Michała Tokarzewskiego-Karaszewicza "Torwida".

Pomnik Polegli  Niepokonani

Cmentarz Powstańców Warszawy, przy ul. Wolskiej był drugą nekropolią obok Powązek, gdzie po wojnie grzebano ekshumowane szczątki zamordowanych i poległych w czasie walk powstanców. Szczątki spoczęły w 177 zbiorowych mogiłach. W 1973 r. odsłonięto na cmentarzu pomnik „Polegli – Niepokonani" projektu Gustawa Zemły. Stoi on na niewielkim kurhanie, kryjącym 12 ton ludzkich prochów (szczątki 40-50 tysięcy osób). Otoczenie monumentu, które jest wspólnym grobem, wyłożono kamieniami brukowymi zebranymi z wolskich ulic.
 

Tablica Szarych Szeregów

Odsłonięta w 2009 r. przy alei głównej Cmentarza Powstańców Warszawy tablica poświęcona jest, jak głosi napis:  „Harcerzom Szarych Szeregów AK, druhnom i druhom poległym, pomordowanym i zaginionym podczas II wojny światowej i okupacji niemieckiej 1939 – 1945 oraz w powstaniu warszawskim 1944 r.(...)".  

Kopiec Powstania Warszawskiego

Kopiec Powstania Warszawskiego swoją nazwę otrzymał w 2004 r. (uchwałą Rady m.st. Warszawy). Został usypany z gruzów zniszczonej w 1944 r. Warszawy. Znajduje się na Czerniakowie przy ul. Bartyckiej (Mokotów). Na jego szczycie stoi kilkumetrowy znak Polski Walczącej. Monument zaprojektował żołnierz Armii Krajowej, płk inż. architekt Eugeniusz Ajewski ps. "Kotwa". Na pomniku umieszczone są dwie tablice pamiątkowe. Pierwsza poświęcona pamięci żołnierzy AK, powstańców warszawskich i mieszkańców Warszawy pomordowanych i poległych w latach 1939-1944, a druga – twórcy monumentu.

Skwer Pamięci Ofiar Rzezi Woli

Na skwerze u zbiegu al. Solidarności i ul. Leszno znajduje się pomnik Ofiar Rzezi Woli  upamiętniający masakrę ludności dzielnicy Wola, dokonaną przez Niemców w pierwszych dniach powstania. Został odsłonięty w 2004 r., jego autorem jest Ryszard Stryjecki. Na pomniku znajdują się napisy: "Mieszkańcy Woli zamordowani w 1944 roku podczas Powstania Warszawskiego" oraz "Pamięci 50 tysięcy mieszkańców Woli zamordowanych przez Niemców podczas Powstania Warszawskiego 1944 r.".

1 SIERPNIA (PIĄTEK) - prgram uroczystości

Godz. 09.00 – składanie kwiatów przy tablicy upamiętniającej podpisanie przez płk. Antoniego Chruściela „Montera”, dowódcy Okręgu Warszawskiego Armii Krajowej rozkazu rozpoczęcia Powstania Warszawskiego, ul. Filtrowa 68, (dawna siedziba konspiracyjnej kwatery okręgu warszawskiego AK)
 

Godz. 10.00 – uroczystości przy pomniku „Mokotów Walczący – 1944” park im. generała Gustawa Orlicz-Dreszera  „Marsz Mokotowa” – przemarsz ul. Puławską do ul. Dworkowej

Godz. 11.30 – uroczystość posadzenia Drzewa Pamięci dla uczczenia 70. rocznicy Powstania Warszawskiego, Ogród Saski

Godz. 12.00 – uroczysta zmiana posterunku honorowego przed Grobem Nieznanego Żołnierza; składanie wieńców, plac Marszałka Józefa Piłsudskiego

Godz. 13.30 – uroczystość złożenia kwiatów pod Pomnikiem gen. Stefana Roweckiego „Grota”, u zbiegu ul. F. Chopina i Al. Ujazdowskich

Godz. 14.00 – uroczystości przy pomniku Polskiego Państwa Podziemnego i Armii Krajowej, ul. Wiejska

Godz. 16.00–16.45 – składanie kwiatów przy grobie gen. Antoniego Chruściela „Montera”, Cmentarz Wojskowy na Powązkach (kw. d 18, rz. l 01, gr.1)

Godz. 17.00 – Godzina „W”– Oddanie Hołdu Powstańcom  pomnik „Gloria Victis", Cmentarz Wojskowy na Powązkach

Godz. 19.30 – uroczystość złożenia wieńców przy pomniku „Polegli – Niepokonani”; Modlitwa ekumeniczna; po uroczystościach msza święta polowa. 

Godz. 21.00 – uroczystości na Kopcu Powstania Warszawskiego – rozpalenie Ogniska Pamięci, ul. Bartycka

 

źródła: www.um.warszawa.pl, J.Kirchmayer, Powstanie Warszawskie, Wyd. "Książka i Wiedza", Warszawa 1984

źródła zdjęć: www.um.warszawa.pl, www.radawarszawy.um.warszawa.pl, Jakub Witek, wikimedia commons, wikipedia.pl  (CC BY-SA 3.0) autorzy: Rafał Podlasiński, Zbigniew Mikielewicz, Halibutt, ZU.

 

ZOBACZ TAKŻE:

"63 działani na 63 dni Powstania"

Wolontariusze i Powstańcy - spotkanie z historią

Przygotowania do okrągłej rocznicy Powstania Warszawskiego

 
 
Komentarze do artykułu
Najnowsze w serwisie
Ratusz
2017-08-18 18:54:47
Ponad siedem tysięcy złotych - tyle zapłacą stołeczni urzędnicy za "konsul...
Białołęka
2017-05-25 17:35:54
Już w najbliższą sobotę, z okazji Dnia Matki, odbędzie się Białołęcki B...
Ratusz
2017-05-23 06:17:21
Od 1 czerwca wejdzie w życie nowa taryfa biletowa ZTM. Spadną ceny biletów dw...
Rozmaitości
2017-05-19 06:29:31
Budynek przy plaży obok Stadionu Narodowego (Poniatówce) od czerwca znów będ...
Żoliborz
2017-05-13 17:24:10
W sobotę wreszcie odsłonięty został pomnik Rotmistrza Witolda Pileckiego. W ...
Ratusz
2017-05-12 15:32:28
Ratusz ogłosił w piątek, że od września przedszkola w Warszawie będą bezp...
Mozaika polityczna
2017-05-11 15:54:43
Czwartek przyniósł nowe fakty w sprawie reprywatyzacji. Centralne Biuro Antyko...
Ratusz
2017-05-09 19:56:17
Stowarzyszenie Republikanie opublikowało na swoich stronach Mapę Wydatków War...
Ratusz
2017-05-08 19:46:51
Władze Warszawy chcą zachęcić do udziału w tworzeniu miejskiej zieleni. Zap...
Mozaika polityczna
2017-04-10 17:54:32
Głośno dyskutowanym tematem w poniedziałkowej dyskusji o sprawach politycznyc...