Zapomniana Twierdza Warszawa

Jacek Baliński    2014-08-03 08:20:58

Fort Blizne, Fort Piłsudskiego, Fort Śliwickiego… Ciekawe, jakiemu odsetkowi warszawiaków te nazwy cokolwiek mówią i ilu z nich potrafiłoby zlokalizować te obiekty na mapie. Dla tych, którzy w tym momencie zetknęli się z nimi po raz pierwszy, spieszymy z wyjaśnieniem: wymienione forty są jednymi z kilkunastu ocalałych do dziś fortów XIX-wiecznej carskiej Twierdzy Warszawa. Problem zagospodarowania jej zachowanych elementów od lat jest bolączką stolicy.

Fort Szczęśliwice

Historia Twierdzy zaczęła się pod koniec powstania listopadowego – 28 września 1831 roku. Wówczas podjęto decyzję o budowie Cytadeli Warszawskiej, która miała okupującym Polskę Rosjanom zapewnić bezpieczeństwo. W latach '50 XIX wieku wzniesiono pięć fortów tworzących rdzeń Twierdzy, a w latach '80 – forty pierścienia zewnętrznego i wewnętrznego. Budowę zakończono w 1890 roku, a już 19 lat później zaczęto likwidację Twierdzy, którą przerwano w 1914 roku w obliczu I wojny światowej. 

Kilka fortów (m.in. Fort Czerniaków czy Fort Piłsudskiego) odegrało ważną rolę również podczas II wojny. Powojenny los warszawskich fortów był zróżnicowany. Większość przeszła w posiadanie Wojska Polskiego, które jednak – wcześniej lub później – część z nich sprzedało osobom prywatnym. Mimo że przez dłuższy czas forty były użytkowane, nieprawdą byłoby stwierdzenie, iż były użytkowane właściwie. Na ich terenach powstawały m. in. magazyny, garaże i budynki gospodarcze czy ogródki działkowe.

Dziś – poza Fortem Bema i Fortem Włochy, które są własnością dzielnic – stołeczne forty należą albo do wojska, albo do prywatnych inwestorów. Należy jednak zauważyć, że sytuacja własnościowa w niewielkim stopniu wpływa na stan zachowania obiektów. Położony w niezwykle atrakcyjnej lokalizacji Fort Szczęśliwice od lat ma prywatnego właściciela, a tymczasem przedstawia obraz nędzy i rozpaczy. Podobne przypadki stanowią Fort Piłsudskiego czy Fort Zbarż. Opuszczony i skrajnie zaniedbany jest również Fort Chrzanów, będący w posiadaniu Agencji Mienia Wojskowego. W lepszym stanie są koszary Fortu Służew – co z tego jednak, skoro w żaden sposób niewykorzystywane, a całość założenia została zniszczona przez osiedle domów jednorodzinnych dla wojskowych oficjeli? Nieczytelny układ przestrzenny obserwujemy też na Forcie Mokotów (domy jednorodzinne, kościół) czy Forcie Jasińskiego (osiedle dla pracowników policji).

Udanym przykładem sensownego całościowego zagospodarowania jest znajdujący się w Parku Żeromskiego Fort Sokolnickiego, pięknie odrestaurowany i zaadoptowany na centrum kulturalne Nowy Fort. Pozytywnie wyróżniają się także Fort Bema, w którym urządzono park miejski oraz galerię sztuki ulicznej 40/40, oraz Fort Legionów, będący siedzibą znanej restauracji rodzeństwa Kręglickich i od dłuższego czasu pieczołowicie remontowany. Przy Forcie Legionów należy jednak dodać jedno „ale”: chodzi mianowicie o trasę podziemnych korytarzy. Jedyna w Warszawie podziemna trasa turystyczna, o przysłowiowy rzut beretem od Starego Miasta – wydawałoby się, że powinna być to jedna z głównych atrakcji stolicy. Tymczasem nie jest ona promowana przez miasto, ponieważ – jak mówi opiekujący się trasą Zbigniew Rekuć – większość podziemi Fortu znajduje się pod jego terenem… Rezultat – niemal zerowe zainteresowanie ze strony zwiedzających.

Fort Zbarż

Przykłady absurdów warszawskich fortów można jeszcze mnożyć – nie ma na to jednak miejsca w tym artykule. Ich sytuacji nie poprawiają miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego ani wpisy do rejestru zabytków. Dziedzictwo historyczne (pomimo tragicznej, antypolskiej genezy powstania) i – przede wszystkim – ponad 300 hektarów terenów zielonych, które mają do zaoferowania forty, jest w większości marnowane. Najwyższy czas rozpocząć dyskusję o roli Twierdzy w dzisiejszej Warszawie i zacząć wykorzystywać jej potencjał: kulturowy, edukacyjny i rekreacyjny…

Zdjęcia: Jacek Baliński, Polityka Warszawska

 

ZOBACZ TAKŻE:

Zmarnowany potencjał?

Rewitalizacja i "nowe życie" dawych zakładów przemysłowych

 

 

 
 
Komentarze do artykułu
Najnowsze w serwisie
Ratusz
2017-08-18 18:54:47
Ponad siedem tysięcy złotych - tyle zapłacą stołeczni urzędnicy za "konsul...
Białołęka
2017-05-25 17:35:54
Już w najbliższą sobotę, z okazji Dnia Matki, odbędzie się Białołęcki B...
Ratusz
2017-05-23 06:17:21
Od 1 czerwca wejdzie w życie nowa taryfa biletowa ZTM. Spadną ceny biletów dw...
Rozmaitości
2017-05-19 06:29:31
Budynek przy plaży obok Stadionu Narodowego (Poniatówce) od czerwca znów będ...
Żoliborz
2017-05-13 17:24:10
W sobotę wreszcie odsłonięty został pomnik Rotmistrza Witolda Pileckiego. W ...
Ratusz
2017-05-12 15:32:28
Ratusz ogłosił w piątek, że od września przedszkola w Warszawie będą bezp...
Mozaika polityczna
2017-05-11 15:54:43
Czwartek przyniósł nowe fakty w sprawie reprywatyzacji. Centralne Biuro Antyko...
Ratusz
2017-05-09 19:56:17
Stowarzyszenie Republikanie opublikowało na swoich stronach Mapę Wydatków War...
Ratusz
2017-05-08 19:46:51
Władze Warszawy chcą zachęcić do udziału w tworzeniu miejskiej zieleni. Zap...
Mozaika polityczna
2017-04-10 17:54:32
Głośno dyskutowanym tematem w poniedziałkowej dyskusji o sprawach politycznyc...